Bilim

Çenek Nedir, Çenek Çeşitleri Nelerdir?

Tohumlu bitkilerde; tohumda bulunan, embriyoyu sarmalayan ve besin depolayan yaprakçıklara çenek denir. Çenek bir diğer adıyla kotiledon olarak da bilinir.

Çeneğin amacı: Embriyonun ihtiyacı olan besinin teminini sağlamaktadır. Fotosentez başladığında kotiledonlar bitkiden ayrılırlar.

Çenek yapısını tam anlayabilmek adına tohum nedir? , tohumlu bitki nedir? Kavramlarına da göz atmamız gerekmektedir.

Tohum Nedir?

Tohum, dışarıdan içeriye doğru; testa (tohum kabuğu), endosperm (besi doku ) ve embriyo (bitki taslağı)’ dan oluşur. Bitkinin türüne göre tohum kabuğu ince veya kalın olabilir.

Tohum Kabuğunun Görevi

Tohum kabuğunun görevi; tohumun iç kısmındaki yapıların olumsuz çevresel etkilerden korumaktır. Besi dokunun görevi ise, tohum çimlenmesi esnasında, embriyonun gereksinim duyduğu besinleri ihtiyacını karşılamaktır.

Tohumlu Bitki Nedir?

Tohumlu bitki; gelişkin kök, gelişkin gövde, gelişkin yaprak yapısı ve iletim demetlerinden oluşur. Bazı bitkiler eşeysiz ( vejetatif ) yolla üreyebilirken birçoğu ise eşeyli olarak ürer. Bu üreme ise tohum adı verilen yapı ile gerçekleştirir.

Çenek Çeşitleri

Tohum ve tohumlu bitki tanımlarını öğrendikten sonra, çenek yapısını incelemeye geri dönelim. Çenek; tohum yapısındaki çenek adetine göre tek çenekliler ve çift çenekliler olmak üzere ikiye ayrılır.

Tek çenekli ve çift çenekli yapıları tanımlamadan önce kambiyum yapısını tanımamız gerekiyor.

Kambiyum Nedir?

Kambiyum, gövdenin enine kalınlaşarak büyümesini sağlayan yapıdır. Ayrıca, birçok trakofil bitkilerin gövde ve kökünde meristem hücrelerden oluşur. Bölünerek sekonder ksilem ve sekonder floem tabakasını oluşturan yapıdır.

Tek Çenekliler ( Monokotiledonlar )

Tohumlarında bir adet çeken bulunduran yapıya tek çenekliler bir diğer adıyla monokotiledonlar da denir. Tek çenek yapısına sahip olan bitkiler genellikle tek yıllık otsu bitkilerdir. Bu sebeple gövdenin kalınlaşmasını sağlayan ve yeniden iletim demetleri oluşturan bir yapı olan kambiyum bulundurmazlar.

Tek çeneklilerin gövdesinden bir kesit alınıp incelendiğinde, iletim demetleri dağınık olarak görülür. Yaprakları sapsız, yaprak damarları ise paraleldir.

Saçak kök yapısı mevcuttur. Saçak kök yapısına örnek olarak; mısır, soğan, palmiye, sarımsak, lale, muz, buğday, arpa ve çavdar gösterilebilir.

Çift Çenekliler ( Dikotiledonlar )

Tohumlarında iki adet çenek bulunduran yapıya çift çenekliler bir diğer adıyla dikotiledonlar da denir. Çift çeneklilerde kambiyum vardır. Dolayısıyla gövdeden bir kesin alındığı zaman iletim demetleri düzenli olarak görülür.

Tek ve çok yıllık bitkilerde görülür. Yapraklarında sap bulunur ve damarları ise ağsı bir yapıdadır.

Kök yapıları kazıktır. Kök yapısı incelendiğinde; ortada kalınlaşmış veya şişkin bir kök, kenarlarda ise küçük ince diğer kökler görülür. Kazık kök yapısına örnek olarak; havuç, turp, pancar, armut, ayva, vişne, ayçiçeği, papatya da örnek gösterilebilir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu