Bilim

Epirojenez Nedir? Epirojenez Olayı Nasıl Gerçekleşir?

Yer kabuğunun hareketleriyle sonuçlanan bir süreçler dizisidir. Yer kabuğunda yaşanan alçalma ya da yükselme olayına epirojenez denir. Epirojenez ne demek? Sözlük anlamına baktığımızda ise; “ Yer kabuğundaki geniş alanlı yaylanma” hareketi “ tanımına rastlarız. Epirojenezin bir diğer anlamı kıta oluşumudur.

Farklı yoğunluktaki yer kabuğu parçaları manto üzerinde dengeli olarak dururlar, yer kabuğundaki herhangi bir noktada hareketlilik olması için izostatik dengenin bozulması gerekir. İzostatik denge; katı haldeki yer kabuğunun, sıvı haldeki manto üzerinde batmadan durmasıdır.

İzostatik Dengeyi Bozan Olaylar Nelerdir?

Epirojenez olayının gerçekleşmesinin, izostatik dengesinin bozulmasına bağlı olduğunu, epirojenez nedir? Başlığında anlatmıştık. İzostatik dengeyi bozan olaylar nelerdir? İnceleyelim.

  • İklimsel değişiklikler,
  • Yeni bir dağ oluşum hareketi,
  • Engebeli yerlerde fazla aşınma
  • Karalarda aşınma, denizlerde fazla birikme olması
  • Deniz çukurlarında fazla tortu oluşumu

Regrasyon ve Transgresyon Nedir?

Yer kabuğunda gerçekleşen hareketler hiçbir zaman birbirinizden bağımsız olarak hareket etmez. Mutlaka bir hareketin oluşumuyla, diğer hareket tetiklenir. Epirojenez nedir? Tanımında bahsettiğimiz hareket türü regrasyon ve transgresyon hareketlerine bağlıdır. Bu hareketlerden kısaca bahsedelim.

Transgresyon ( Deniz ilerlemesi ):  Buzul oluşumu, volkanik olaylar sonucunda ve dış kuvvetlerin taşıdığı materyallerin belirli noktalarda birikmesiyle, karanın ağırlaşıp çökmesine neden olur, kara çökerken deniz seviyesi yükselir. Transgresyon denilen bu olay sonucu, kıyıdaki alçak yerler denizin altında kalır.

Karalar üzerindeki örtü buzullarının erimesi ve dış kuvvetlerin karaları aşındırarak denizlere taşıması sonucu, yer kabuğu hafifler ve yükselir. Bu olaya örnek olarak; İskandinav Yarımadasının oluşumu gösterilebilir.

Regresyon ( Deniz gerilemesi ): Transgresyonun hareketinin tam tersidir. Bahsetmiş olduğumuz, izostatik dengeyi bozan olaylar sonucundan kararlar hafifler ve yükselir. Karalar yükselince, deniz seviyesi geriler, deniz altındaki alanlarda karalar meydana gelir. Deniz seviyesinin bu şekilde alçalması olayına regresyon denir.

Regresyona örnek olarak; Botni Körfezi çevresindeki 275 metrelik yükselme gösterilebilir. Bölgede yapılan incelemelerde yılda bir santimetre olduğu tespit edildi.

Regresyon sonucu eski kıyılar yükseklerde kalarak kıyı şekillerini oluşturur. Kıyı şekillerinden biri de Anadolu Yarımadası’dır. Senozoik’in Tersiyer Döneminde ( Üçüncü Jeolojik Zaman’da ), bir peneplen haline gelen Anadolu Yarımadası, Senozoik’in Kuaterner Döneminde ise yükselmiştir. Bunun sonucunda bazı kıyılarda sekiler oluşmuştur. 

Epirojenez Hareketinin Sonuçları

Yeryüzünü en uzun sürede şekillendiren bir iç kuvvet olan epirojenez hareketinin sonuçları şunlardır:

  • Jeoantiklinal (kıta) ve jeosenklinal (okyanus) meydana gelir.
  • Deniz ilerlemesi ( Transgrasyon ) ve deniz gerilemesi ( Regrasyon ) olayları meydana gelir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu